Escenario: Integridade con hash e ataques - Historial de revisiones

Joselv: /* Cálculo de hashes */

2026-02-09T11:24:33Z

Cálculo de hashes

Joselv: /* Comprobación do hash con GtkHash */

2026-02-09T11:23:45Z

Comprobación do hash con GtkHash

Joselv: /* Comprobación do hash por liña de comandos */

2026-02-09T11:23:33Z

Comprobación do hash por liña de comandos

Joselv: /* Conclusións */

2026-02-09T11:23:00Z

Conclusións

Joselv: /* Ataques a contrasinais */

2026-02-09T11:22:45Z

Ataques a contrasinais

Joselv en 11:21 9 feb 2026

2026-02-09T11:21:45Z

Mostrar los cambios

Joselv: Página creada con « = Introdución = Este escenario ten como principal obxectivo explicar a base dos mecanismos que permiten verificar a integridade da información, impedindo que esta sexa m…»

2026-02-09T11:14:58Z

Página creada con « = Introdución = Este escenario ten como principal obxectivo explicar a base dos mecanismos que permiten verificar a integridade da información, impedindo que esta sexa m…»

Página nueva

= Introdución =
Este escenario ten como principal obxectivo explicar a base dos mecanismos que permiten verificar a integridade da información, impedindo que esta sexa modificada de forma inadvertida. Ademáis, os conceptos que se revisan neste escenario servirán para comprender unha parte do funcionamento dos protocolos SSL/TLS e do proceso de firma electrónica.

Neste escenario realizaranse as accións necesarias para:
* Descargar a imaxen iso de Ubuntu Server 16.0.4.6 e os arquivos cos hashes md5, sha1 e sha256.
* Calcular o hash md5 da imaxen iso descargada usando a utilidade md5sum e verificar que se corresponde co esperado.
* Calcular o hash sha-1 da imaxen iso descargada usando a utilidade sha1sum e verificar que se corresponde co esperado.
* Calcular o hash sha-256 da imaxen iso descargada usando a utilidade sha256sum e verificar que se corresponde co esperado.
* Instalar a utilidade gráfica GtkHash e verificar novamente os hashes md5, sha-1 e sha-256.

'''NOTA.''' O motivo de usar a imaxen de Ubuntu Server 16.0.4.6 é para traballar os hashes md5, sha-1 e sha-256, xa que a partir da versión 18.04 Canonical únicamente proporciona o hash sha-256.

= Funcións hash =

Unha función hash é unha función matemática que converte un conxunto de datos noutro, normalmente nunha cadea de lonxitude fixa. O valor devolto pola función hash chámase resumo, checksum, suma hash ou hash. As funcións hash tamén son coñecidas como funcións resumo ou funcións digest. A seguinte imaxe exemplifica o funcionamento dunha función hash:

Funcionamento dunha función hash

Fig. Funcionamento das funcións hash. Fonte: Wikipedia. Licenza CC BY-SA 3.0.

A modo de exemplo, creamos un arquivo de texto e calculamos o hash MD5 usando o comando md5sum en Linux Ubuntu:

$ nano arquivo.txt
ola mundo
$ cat arquivo.txt
ola mundo
md5sum arquivo.txt
2c61dba1b7d13d2224bb94a08044cc96 arquivo.txt

O resultado 2c61dba1b7d13d2224bb94a08044cc96 é o resumo ou hash do noso arquivo. Ó aplicar unha función hash a un documento ou ficheiro o valor resumo é unha cadea que identifica inequívocamente o contido.

Pódese entender o resumo como o 'adn' que identifica únivocamente a ese arquivo; é dicir, non vai haber outro arquivo co mesmo adn (resumo ou hash).

De feito, se o contido do arquivo cambia, tamén cambiará o hash:
$ nano arquivo.txt
ola mundo
adeus mundo
$ cat arquivo.txt
ola mundo
adeus mundo
$ md5sum arquivo.txt
aec5dd5542ecd96b30b773a475624c7d arquivo.txt

Hai dúas características moi interesantes das funcións hash:
* Funcionan nunha soa dirección; e polo tanto, é imposible calcular os datos orixinais a partir do valor resumo.
* O valor resumo, resultado de aplicar a función hash a un documento, é unha cadea que identifica inequívocamente o contido.

Estas características fan que as funcións hash se usen para:
* Comprobación da integridade dun ficheiro: as funcións hash permiten saber se un ficheiro sufriu modificacións; xa que un cambio no contido do ficheiro, tradúcese nun valor resumo diferente. Esto permite usar as funcións hash para:
* Comprobar se un arquivo descargado/enviado/almacenado corrompeuse (erros fortuitos). Por exemplo, verificar a validez dunha imaxe iso descargada antes de queimala nun CD.
* Comprobar se o contido de arquivos de configuración, binarios do sistema, …, sufriu modificacións. Por exemplo, calcúlase o hash de determinados arquivos de configuración e binarios do sistema. Se o equipo fose asaltado e o atacante realizase modificacións nalgún arquivo de configuración ou binario, podería detectarse xa que os hashes deses arquivos cambiaron. Esta técnica é usada por sistemas HIDS (host-based intrusion detection system) como tripwire e OSSEC.
* Identificación de ficheiros: como o hash depende do contido do arquivo é posible identificar arquivos con independencia do seu nome e/ou ubicación. Un exemplo desta funcionalidade pódese atopar no software Vicus da Garda Civil, reeemprazo de Hispalis. Vicus rastrexa os hashes dos arquivos que se intercambian en redes P2P e compáraos cos hashes de vídeo e fotografías de carácter pedófilo das súas bases de datos. Se coincide o hash dun arquivo da rede P2P co hash dun arquivo da base de datos da Garda Civil, quere dicir que na rede P2P hai material ilícto.
* Almacenamento de contrasinais: en vez de gardar o contrasinal dos usuarios, gárdase o hash do contrasinal. Cando un usuario quere autenticarse indicando o seu contrasinal, calcúlase o hash e compárase co valor do hash almacenado.

Un exemplo podémolo atopar no arquivo de contrasinais /etc/shadow dos sistemas Linux:
$ sudo cat /etc/shadow
[sudo] password for magasix:
root:!:16250:0:99999:7:::
...
landscape:*:16250:0:99999:7:::
magasix:$6$S3lsgIO5$0nEdz4z9yddTWla2TzS1M3cGscwgXTfwlcnYVSM3fT/3HR1YG2otS6DWBJZgvpOOgz0jS/GITsiziVsW/W2Ct0:16250:0:99999:7:::
tecnico:$6$RTCAje1r$HwfQCdL0NnoVie6hDFVKoies6l1SA5GlPvnDajLQvRjeh9TowrFOIg6keBT8svp4p1oQSBM3xbhI0c7R5FXj5/:16719:0:99999:7:::
...

O campo password ten o seguinte formato: $*A$*B$*C
*A --> número que indica o tipo de función hash usada.
- 1 para MD5.
- 2 para Blowfish.
- 3 para NT Hash.
- 5 para SHA-256.
- 6 para SHA-512.
- y para Yescrypt, que é o sistema que están a adoptar distribucións como Debian, Ubuntu, Fedora, Arch, ..., xa que presenta melloras que ralentizan os ataques de contrasinais.
*B: Salt. Combinación aleatoria usada para crear o hash do contrasinal pensada para dificultar a recuperación do contrasinal en caso de ataque (dúas contrasinais iguais pero con diferente salt teñen hashes distintos).
*C: Hash calculado a partir do contrasinal e o salt.

== Colisións ==

Unha colisión hash prodúcese cando dúas entradas diferentes a unha función hash producen o mesmo valor resumo. No exemplo da seguinte imaxe pode verse unha colisión; xa que dous valores diferentes de entrada (John Smith e Sandra Dee), levan ó mesmo hash.

Colisión en función hash

Fig. Colisión hash. Fonte: Wikipedia. Licenza Dominio Público.

Cando o rango de posibles valores resumo é menor que o rango de posibles valores de entrada haberá colisións. En criptografía, acéptase o uso de funcións hash especialmente deseñadas para garantir que as colisións son computacionalmente imposibles; é dicir, o tempo para lograr unha colisión hash é tan grande que non se considera factible. Exemplos de funcións hash usadas en criptografía son MD5 (Message Digest Algorithm), SHA (Secure Hash Algorith) e RIPEPMD-160.

A finais de 2008, e tras descubrirse varios erros no deseño, MD5 foi considerado criptográficamente roto e non apto para o seu uso polo departamento de seguridade nacional de EEUU. Algo semellante sucedeu con SHA-1 polo que a partir do ano 2010 recomendouse o uso de SHA-2.

Hai que valorar a importancia das colisións en funcións hash; xa que en función do campo de aplicación, pode ter unha importancia relativa. Unha colisión hash supón que dous documentos con contidos diferentes teñen o mesmo resumo hash. Outra cousa é que o contido deses arquivos teña algún sentido. Sen embargo, e como xa se indicou no punto anterior, recoméndase o uso de funcións hash sen problemas coñecidos.

@@ Línea 105: / Línea 105: @@
 Unha vez rematada a instalación, probamos a lanzar o programa e debe aparecer algo coma isto:
-== Cálculo de hashes ==
+= Cálculo de hashes =
 Para comprobar a integridade da imaxe iso do Linux Ubuntu Server descargada o que faremos é calcular o hash da iso e comparar o seu valor co hash indicado no repositorio oficial de Ubuntu:
@@ Línea 113: / Línea 113: @@
 Se non coinciden, hai discrepancias entre o arquivo descargado e o que hai no repositorio oficial. Non é o  mesmo arquivo.
-=== Comprobación do hash por liña de comandos ===
+== Comprobación do hash por liña de comandos ==
 Os arquivos MD5SUMS, SHA1SUMS e SHA256SUMS conteñen os hashes das diferentes imaxes iso aloxadas no sitio de descargas oficial de Ubuntu. Como xa se indicou, Canonical está deixando de lado os hashes md5 e sha1 en favor de sha256 como pode comprobarse se accedemos ás páxinas adicadas ás últimas versións (20.04 e 22.04).
@@ Línea 153: / Línea 153: @@
 e90c9b8355ee6512e7680486df2f084eb1d *ubuntu-16.04.6-server-i386.iso
-=== Comprobación do hash con GtkHash ===
+== Comprobación do hash con GtkHash ==
 O uso da aplicación GtkHash é moi sinxelo e básicamente consiste en indicar o arquivo sobre o que calcularemos o hash e indicar no campo Comprobar o hash co que comparar. Comprobamos a continuación o hash SHA256:

@@ Línea 153: / Línea 153: @@
 e90c9b8355ee6512e7680486df2f084eb1d *ubuntu-16.04.6-server-i386.iso
-== Comprobación do hash con GtkHash ==
+=== Comprobación do hash con GtkHash ===
 O uso da aplicación GtkHash é moi sinxelo e básicamente consiste en indicar o arquivo sobre o que calcularemos o hash e indicar no campo Comprobar o hash co que comparar. Comprobamos a continuación o hash SHA256:

@@ Línea 152: / Línea 152: @@
 asir@incus:~$ grep 40343e90c9b8355ee6512e7680486df2f084eb1d SHA1SUMS
 e90c9b8355ee6512e7680486df2f084eb1d *ubuntu-16.04.6-server-i386.iso
 Comprobación do hash con GtkHash
 O uso da aplicación GtkHash é moi sinxelo e básicamente consiste en indicar o arquivo sobre o que calcularemos o hash e indicar no campo Comprobar o hash co que comparar. Comprobamos a continuación o hash SHA256:
@@ Línea 190: / Línea 192: @@
 ---------       ----                                                                   ----
 SHA256          7509CABB2F9F6BA0A95F8454D432BE2EF26679D31CE35BAA626ACC5321460FAB       C:\Users\magasix\ubuntu-16.04...
 = Ataques a contrasinais =

@@ Línea 284: / Línea 284: @@
 É unha cuestión de tempo e ter un diccionario axeitado. Pensade que moita xente usa como contrasinal datos da súa vida: nomes (parella, fillos, cidades, lugares, mascotas, ...), números (matrículas, dni, datas nacemento, ...), ... información que en moitos casos é pública.
-= Conclusións =
+== Conclusións ==
 Se estades configurando sistemas vosos:

@@ Línea 244: / Línea 244: @@
 Cyberchef
-Hashes Windows
+== Hashes Windows ==
 Se temos un volcado da base de datos SAM de usuarios e contrasinais dun sistema Windows é posible ver o hash do contrasinal:
@@ Línea 255: / Línea 256: @@
 Crackstation
-Hashes Linux
+== Hashes Linux ==
 Aquí a cousa cambia polo uso de diferentes algoritmos e o emprego de salt. O ser o salt algo aleatorio conséguese que: