PHP UD3 OP BAIXA

Introdución

Nesta unidade veremos como realizar operacións de baixa sobre unha base de datos MySQL/MariaDB desde PHP 8.5.

O mecanismo principal empregado nos apuntes será PDO (PHP Data Objects). Ao final inclúese tamén unha explicación equivalente empregando mysqli como ampliación.

• Requirimentos previos:

• Ter creada a base de datos indicada nunha sección anterior.
• Ter gardados os parámetros de conexión nun arquivo separado, fóra da ruta /var/www/html.
• Ter instalada e habilitada a extensión pdo_mysql.
• Os exemplos están pensados para PHP 8.5.
• Partiremos do código realizado anteriormente na sección de altas.

• NOTA IMPORTANTE: nesta unidade realizaremos os borrados mediante peticións POST. Non empregaremos unha ligazón GET para executar directamente unha operación que modifica datos.

A protección fronte a ataques CSRF (Cross-Site Request Forgery) incorporarase cando se estuden as sesións. Unha petición POST por si soa non evita un ataque CSRF.

• CONSIDERACIÓNS:

• Crear un usuario/password con permisos de acceso a dita base de datos (sempre dádelle os mínimos permisos posibles, neste caso, serán os de SELECT/UPDATE/DELETE/INSERT/EXECUTE de toda a base de datos)
• Crear nun arquivo separado do sitio web todos os datos necesarios para conectarse á base de datos e onde van estar definidas as constantes coas ordes SQL, tal como vimos nun punto anterior desta sección.
• Lembrar poñer as ordes para amosar os erros que se poidan dar. Nunha aplicación final esas ordes hai que quitalas.
• En Linux, lembrar dar permiso 644 (rw,r,r) aos arquivos php e cambiar o propietario a www-data:www-data. Nos cartafoles permisos 755 cando rematedes.
• Ao principio ides faiar en moitas cousas. Lembrade ter posto o display_errors como vimos nas seccións anteriores. Tamén axuda moito facer un echo da sentenza a enviar á base de datos antes de enviala para ver que estea todo ben (espazos en branco, comillas,...).
• Lembrar que tamén podedes activar o debugger como está indicado nesta sección da wiki.

Organización dos exemplos

No arquivo /var/www/confBD/bd.php, situado fóra da ruta pública /var/www/html, gardaremos os datos da conexión e as consultas:

<?php

define('SERVIDOR', 'localhost');
define('USUARIO', 'user_php');
define('PASSWORD', 'user_php');
define('BD', 'php');

define(
    'NOME_DA_CONSULTA',
    'SELECT col1, col2
     FROM taboa
     ORDER BY col1'
);

Nas páxinas PHP que accedan á base de datos empregaremos como base o seguinte esquema:

<?php

try {

    require '/var/www/confBD/bd.php';

    $dsn = sprintf(
        'mysql:host=%s;dbname=%s;charset=utf8mb4',
        SERVIDOR,
        BD
    );

    $conex = new PDO(
        $dsn,
        USUARIO,
        PASSWORD,
        [
            PDO::ATTR_DEFAULT_FETCH_MODE => PDO::FETCH_ASSOC,
            PDO::ATTR_ERRMODE => PDO::ERRMODE_EXCEPTION
        ]
    );

    // Operacións coa base de datos...

} catch (PDOException $e) {

    error_log($e->getMessage());

    die('Erro relacionado coa base de datos.');

} catch (Throwable $e) {

    error_log($e->getMessage());

    die('Produciuse un erro na aplicación.');
}

Baixa de rexistros: DELETE

• O proceso de baixa realízase mediante a orde SQL DELETE.

Por exemplo:

DELETE FROM estados
WHERE id = 10;

• Podemos eliminar unha fila ou un conxunto de filas empregando a condición indicada na cláusula WHERE.

• IMPORTANTE: debemos ter especial coidado coa cláusula WHERE. A seguinte orde eliminaría todas as filas da táboa:

DELETE FROM estados;

• Desde PHP, sempre que o criterio de borrado conteña datos variables, empregaremos unha consulta preparada:

$stmt = $conex->prepare(
    'DELETE FROM estados
     WHERE id = :id_estado'
);

$stmt->execute([
    ':id_estado' => $id
]);

Non construiremos a orde SQL introducindo directamente o identificador mediante concatenación ou sprintf().

Borrado e integridade referencial

Nas bases de datos relacionais un rexistro pode estar relacionado con rexistros doutras táboas mediante claves foráneas.

Ao definir unha clave foránea podemos indicar que debe ocorrer cando se elimina ou modifica a fila referenciada.

As opcións máis habituais son:

• RESTRICT: impide o borrado se existen filas relacionadas.
• NO ACTION: en MySQL ten un comportamento equivalente a RESTRICT para este propósito.
• CASCADE: elimina automaticamente as filas dependentes.
• SET NULL: establece a clave foránea a NULL, sempre que a columna o permita.

Por exemplo:

CREATE TABLE LIBROS_AUTORES (
    libro_id INT NOT NULL,
    autor_id INT NOT NULL,

    PRIMARY KEY (libro_id, autor_id),

    CONSTRAINT fk_libros_autores_autores
        FOREIGN KEY (autor_id)
        REFERENCES AUTORES (id_autor)
        ON DELETE RESTRICT
        ON UPDATE CASCADE,

    CONSTRAINT fk_libros_autores_libros
        FOREIGN KEY (libro_id)
        REFERENCES LIBROS (id_libro)
        ON DELETE RESTRICT
        ON UPDATE CASCADE
) ENGINE=InnoDB
  DEFAULT CHARSET=utf8mb4;

Neste exemplo:

• Non se poderá eliminar un autor se existen filas de LIBROS_AUTORES que fan referencia a ese autor.
• Se se modifica a clave referenciada e a relación está definida con ON UPDATE CASCADE, a modificación propágase ás filas relacionadas.

Polo tanto, ao deseñar unha aplicación debemos decidir se:

• impedimos o borrado e informamos ao usuario;
• eliminamos previamente os datos dependentes;
• empregamos ON DELETE CASCADE;
• ou aplicamos outra regra de integridade coherente co modelo de datos.

A decisión forma parte tamén do deseño da base de datos, non só do código PHP.

Caso práctico: baixa dun estado

Imos continuar o mantemento da táboa ESTADOS realizado na sección de altas.

O obxectivo será:

• Amosar os estados existentes.
• Engadir unha opción Borrar en cada fila.
• Enviar o identificador mediante un formulario POST.
• Validar no servidor que o identificador recibido é correcto.
• Executar un DELETE mediante unha consulta preparada.
• Informar do número de rexistros eliminados.
• Tratar o caso no que a fila non pode eliminarse debido a unha clave foránea.

Arquivo /var/www/confBD/bd.php

Engadimos a seguinte consulta ao arquivo empregado nas seccións anteriores:

define(
    'BORRAR_ESTADO',
    'DELETE FROM estados
     WHERE id = :id_estado'
);

Fixarse en que o identificador non se introduce directamente na cadea SQL. Empregamos o parámetro :id_estado.

Modificación de consultar_estados.php

Partimos da páxina creada na sección de alta e engadimos unha columna de accións.

<?php

try {

    require '/var/www/confBD/bd.php';

    $dsn = sprintf(
        'mysql:host=%s;dbname=%s;charset=utf8mb4',
        SERVIDOR,
        BD
    );

    $conex = new PDO(
        $dsn,
        USUARIO,
        PASSWORD,
        [
            PDO::ATTR_DEFAULT_FETCH_MODE => PDO::FETCH_ASSOC,
            PDO::ATTR_ERRMODE => PDO::ERRMODE_EXCEPTION
        ]
    );

    $stmt = $conex->query(CONSULTAR_ESTADOS);
    $estados = $stmt->fetchAll();

} catch (PDOException $e) {

    error_log($e->getMessage());

    die('Erro relacionado coa base de datos.');

} catch (Throwable $e) {

    error_log($e->getMessage());

    die('Produciuse un erro na aplicación.');
}
?>
<!DOCTYPE html>
<html lang="gl">
<head>
    <meta charset="UTF-8">
    <title>Xestión de estados</title>
</head>
<body>

    <h1>Xestión de estados</h1>

    <form action="alta_estado.php" method="get">
        <button type="submit">Novo estado</button>
    </form>

    <table>
        <thead>
            <tr>
                <th>Id</th>
                <th>Descrición</th>
                <th>Accións</th>
            </tr>
        </thead>

        <tbody>

        <?php foreach ($estados as $estado): ?>

            <tr>
                <td>
                    <?= htmlspecialchars(
                        (string) $estado['id'],
                        ENT_QUOTES | ENT_SUBSTITUTE,
                        'UTF-8'
                    ) ?>
                </td>

                <td>
                    <?= htmlspecialchars(
                        $estado['descripcion'],
                        ENT_QUOTES | ENT_SUBSTITUTE,
                        'UTF-8'
                    ) ?>
                </td>

                <td>
                    <form
                        action="procesar_borrar_estado.php"
                        method="post"
                        onsubmit="return confirm(
                            'Estás seguro de que queres borrar este estado?'
                        );"
                    >
                        <input
                            type="hidden"
                            name="id"
                            value="<?= htmlspecialchars(
                                (string) $estado['id'],
                                ENT_QUOTES | ENT_SUBSTITUTE,
                                'UTF-8'
                            ) ?>"
                        >

                        <button
                            type="submit"
                            name="btnBorrarEstado"
                            value="BORRAR"
                        >
                            Borrar
                        </button>
                    </form>
                </td>
            </tr>

        <?php endforeach; ?>

        </tbody>
    </table>

    <?php if (isset($_GET['id'])): ?>
        <p>
            Estado con id
            <?= htmlspecialchars(
                $_GET['id'],
                ENT_QUOTES | ENT_SUBSTITUTE,
                'UTF-8'
            ) ?>
            dado de alta correctamente.
        </p>
    <?php endif; ?>

    <?php if (isset($_GET['msg'])): ?>
        <p>
            <?= htmlspecialchars(
                $_GET['msg'],
                ENT_QUOTES | ENT_SUBSTITUTE,
                'UTF-8'
            ) ?>
        </p>
    <?php endif; ?>

    <?php if (isset($_GET['error'])): ?>
        <p>
            <?= htmlspecialchars(
                $_GET['error'],
                ENT_QUOTES | ENT_SUBSTITUTE,
                'UTF-8'
            ) ?>
        </p>
    <?php endif; ?>

</body>
</html>

Neste exemplo empregamos un formulario POST para a operación de borrado.

Non empregaremos unha URL do tipo:

<a href="procesar_borrar_estado.php?id=5">
    Borrar
</a>

porque unha petición GET non debería empregarse para provocar directamente unha modificación dos datos.

A chamada JavaScript a confirm() evita borrados accidentais por parte do usuario, pero non constitúe unha medida de seguridade. A validación e autorización deben realizarse sempre no servidor.

Arquivo procesar_borrar_estado.php

<?php

try {

    require '/var/www/confBD/bd.php';

    $dsn = sprintf(
        'mysql:host=%s;dbname=%s;charset=utf8mb4',
        SERVIDOR,
        BD
    );

    $conex = new PDO(
        $dsn,
        USUARIO,
        PASSWORD,
        [
            PDO::ATTR_DEFAULT_FETCH_MODE => PDO::FETCH_ASSOC,
            PDO::ATTR_ERRMODE => PDO::ERRMODE_EXCEPTION
        ]
    );

    if (
        !isset($_POST['btnBorrarEstado']) ||
        $_POST['btnBorrarEstado'] !== 'BORRAR'
    ) {
        throw new RuntimeException(
            'Operación non válida.'
        );
    }

    /*
     * Un campo hidden tamén pode ser modificado polo usuario,
     * polo que debemos validar o identificador no servidor.
     */
    $id = filter_input(
        INPUT_POST,
        'id',
        FILTER_VALIDATE_INT,
        [
            'options' => [
                'min_range' => 1
            ]
        ]
    );

    if ($id === false || $id === null) {

        header(
            'Location: consultar_estados.php?error=' .
            urlencode('O identificador non é válido.')
        );
        exit;
    }

    $stmt = $conex->prepare(BORRAR_ESTADO);

    $stmt->execute([
        ':id_estado' => $id
    ]);

    $numRexistros = $stmt->rowCount();

    if ($numRexistros === 1) {

        $mensaxe = 'Rexistro borrado correctamente.';

    } else {

        /*
         * Non se produciu un erro SQL:
         * simplemente non existía unha fila co id indicado.
         */
        $mensaxe =
            'Non se atopou o rexistro que se quería borrar.';
    }

    header(
        'Location: consultar_estados.php?msg=' .
        urlencode($mensaxe)
    );
    exit;

} catch (PDOException $e) {

    /*
     * getCode() devolve o SQLSTATE.
     * errorInfo[1] contén o código específico do driver.
     */
    $sqlState = $e->getCode();
    $codigoMySQL = $e->errorInfo[1] ?? null;

    error_log($e->getMessage());

    if (
        $sqlState === '23000' &&
        $codigoMySQL === 1451   // Podemos saber qué código é se imos a mysql e intentamos executar a mesma orde SQL Delete
    ) {

        $mensaxe =
            'Este rexistro está relacionado con outros datos ' .
            'e non se pode borrar.';

    } else {

        $mensaxe =
            'Erro relacionado coa base de datos.';
    }

    header(
        'Location: consultar_estados.php?error=' .
        urlencode($mensaxe)
    );
    exit;

} catch (Throwable $e) {

    error_log($e->getMessage());

    header(
        'Location: consultar_estados.php?error=' .
        urlencode('Produciuse un erro na aplicación.')
    );
    exit;
}

Validación do identificador

O valor dun campo oculto dun formulario non é un dato de confianza.

Un usuario pode modificar manualmente a petición HTTP, polo que non debemos dar por feito que $_POST['id'] contén necesariamente un número enteiro válido.

Por iso empregamos:

$id = filter_input(
    INPUT_POST,
    'id',
    FILTER_VALIDATE_INT,
    [
        'options' => [
            'min_range' => 1
        ]
    ]
);

Desta maneira comprobamos que o identificador recibido é un enteiro maior ou igual que 1.

IMPORTANTE: validar que o identificador sexa correcto non implica que o usuario teña permiso para borrar ese rexistro. Nunha aplicación real tamén será necesario comprobar a autorización.

Número de rexistros borrados

Despois de executar:

$stmt->execute([
    ':id_estado' => $id
]);

podemos obter o número de filas afectadas mediante:

$numRexistros = $stmt->rowCount();

Para unha operación DELETE sobre un identificador único:

• 1: existía a fila e foi eliminada.
• 0: non existía ningunha fila que cumprise a condición.

Que rowCount() devolva 0 non implica necesariamente un erro.

Tratamento dos erros de integridade referencial

Se intentamos borrar unha fila que segue referenciada por unha clave foránea definida con RESTRICT ou NO ACTION, MySQL impedirá o borrado.

PDO lanzará unha PDOException porque configuramos:

PDO::ATTR_ERRMODE => PDO::ERRMODE_EXCEPTION

Nunha PDOException podemos consultar:

$e->getCode()

que devolve o código SQLSTATE.

Para unha violación dunha restrición de integridade o SQLSTATE é:

23000

Porén, 23000 é unha categoría xenérica de erros de integridade.

Se queremos saber se MySQL está indicando especificamente que unha fila pai segue referenciada, podemos consultar tamén:

$codigoMySQL = $e->errorInfo[1] ?? null;

e comprobar:

if (
    $e->getCode() === '23000' &&
    $codigoMySQL === 1451
) {
    // A fila segue referenciada por unha clave foránea.
}

O código MySQL 1451 corresponde ao erro:

Cannot delete or update a parent row:
a foreign key constraint fails

IMPORTANTE: non debemos enviar directamente ao usuario:

$e->getMessage()

porque pode revelar nomes de táboas, columnas ou outros detalles internos.

Rexistraremos a información técnica:

error_log($e->getMessage());

e amosaremos ao usuario unha mensaxe comprensible.

Comprobar antes ou capturar a excepción?

Poderiamos comprobar previamente se existen filas relacionadas mediante un SELECT e impedir o borrado desde PHP.

Isto pode ser útil para proporcionar unha mensaxe máis específica ao usuario, pero non debe substituír as restricións da base de datos.

Entre a comprobación e o DELETE outra transacción podería modificar os datos.

Unha estratexia habitual consiste en:

1. deseñar correctamente as restricións na base de datos;
2. realizar, cando sexa útil, comprobacións previas na aplicación;
3. intentar a operación;
4. capturar e tratar a posible excepción producida pola base de datos.

Transaccións

• Se unha operación lóxica require varias operacións (alta/baixa/modificación) na base de datos e todas deben completarse ou cancelarse xuntas, debemos empregar unha transacción.

Isto será explicado posteriormente nun punto da wiki.

Borrado mediante un procedemento almacenado

Tamén podemos encapsular a operación nun procedemento almacenado.

Por exemplo:

DELIMITER $$

CREATE PROCEDURE BORRAR_ESTADO_PROC(
    IN p_id INT
)
BEGIN

    DELETE FROM estados
    WHERE id = p_id;

    SELECT ROW_COUNT() AS rexistros_borrados;

END$$

DELIMITER ;

No arquivo bd.php definimos:

define(
    'PROCEDEMENTO_BORRAR_ESTADO',
    'CALL BORRAR_ESTADO_PROC(:id_estado)'
);

E desde PHP:

$stmt = $conex->prepare(
    PROCEDEMENTO_BORRAR_ESTADO
);

$stmt->execute([
    ':id_estado' => $id
]);

$fila = $stmt->fetch();

$stmt->closeCursor();

$numRexistros = (int) $fila['rexistros_borrados'];

Neste caso:

• PDO non necesita multi_query().
• Recuperamos o conxunto de resultados devolto polo procedemento.
• Chamamos a closeCursor() para liberar posibles resultados pendentes antes de executar outra orde na mesma conexión.

mysqli como ampliación

PDO será o mecanismo principal dos apuntes, pero podemos realizar a mesma operación empregando mysqli.

Conexión con mysqli

<?php

try {

    require '/var/www/confBD/bd.php';

    mysqli_report(
        MYSQLI_REPORT_ERROR |
        MYSQLI_REPORT_STRICT
    );

    $conex = new mysqli(
        SERVIDOR,
        USUARIO,
        PASSWORD,
        BD
    );

    $conex->set_charset('utf8mb4');

    // Operacións coa base de datos...

} catch (mysqli_sql_exception $e) {

    error_log($e->getMessage());

    die('Erro relacionado coa base de datos.');

} catch (Throwable $e) {

    error_log($e->getMessage());

    die('Produciuse un erro na aplicación.');
}

DELETE preparado con mysqli

No arquivo bd.php:

define(
    'BORRAR_ESTADO_MYSQLI',
    'DELETE FROM estados
     WHERE id = ?'
);

E no código PHP:

$stmt = $conex->prepare(
    BORRAR_ESTADO_MYSQLI
);

$stmt->bind_param(
    'i',
    $id
);

$stmt->execute();

$numRexistros = $stmt->affected_rows;

A letra i indica que o parámetro é un enteiro.

Non necesitamos empregar real_escape_string() nin construír a consulta mediante sprintf(), xa que o valor se envía mediante unha consulta preparada.

Tratamento dunha clave foránea con mysqli

Se MySQL impide o borrado porque a fila segue referenciada, mysqli lanzará unha mysqli_sql_exception cando está activado o modo estrito:

catch (mysqli_sql_exception $e) {

    error_log($e->getMessage());

    if ($e->getCode() === 1451) {

        die(
            'Este rexistro está relacionado con outros datos ' .
            'e non se pode borrar.'
        );
    }

    die('Erro relacionado coa base de datos.');
}

Exercicios propostos

• De todos os exercicios fai dúas versións, unha empregando a orde SQL INSERT e outra chamando a un procedemento almacenado de Mysql.

Baixa de Autores

• Ao carón de cada autor, amosa o número de libros relacionados con dito autor. En caso de que non teña libros amosarás un botón para dalo de baixa.

Isto non quita que debas comprobar o posible erro de que o autor esté relacionado con otros libros.

Debe pedir confirmación antes de borrar o autor. Amosa na mensaxe de javascript o nome do autor a dar de baixa.

Fai coma no examplo e crea unha páxina php procesar_borrar_xxx.php para xestionar a baixa.

Baixa de Libros

• Ao carón de cada libro, amosa un botón para dalo de baixa.

Se o libro ten exemplares relacionados, amosarás unha mensaxe de erro indicando cantos exemplares ten o libro.

Se o libro ten autores relacionados, amosarás unha mensaxe indicando o erro.

Debe pedir confirmación antes de borrar o libro. Amosa na mensaxe de javascript o nome do libro a dar de baixa.

Fai coma no examplo e crea unha páxina php procesar_borrar_xxx.php para xestionar a baixa.

Baixa de Exemplares

• Ao carón de cada exemplar, amosa un botón para dalo de baixa.

Debe pedir confirmación antes de borrar o exemplar. Amosa na mensaxe de javascript o nome do libro a dar de baixa.

Fai coma no examplo e crea unha páxina php procesar_borrar_xxx.php para xestionar a baixa.

Resumo

• En PHP 8.5 empregaremos PDO como mecanismo principal para realizar os borrados.
• As consultas gardaranse en /var/www/confBD/bd.php.
• Os criterios variables dun DELETE enviaranse mediante consultas preparadas.
• Non construiremos a orde SQL concatenando ou interpolando datos recibidos do usuario.
• Empregaremos POST para solicitar operacións de borrado.
• Un formulario POST non substitúe a protección CSRF.
• Os identificadores recibidos deben validarse no servidor.
• Un campo hidden pode ser manipulado polo usuario.
• A validación dun identificador non substitúe as comprobacións de autorización.
• PDOStatement::rowCount() permite coñecer cantas filas afectou un DELETE.
• Un resultado de 0 filas afectadas non implica necesariamente un erro.
• As claves foráneas deben garantir a integridade referencial na base de datos.
• En PDO, PDOException::getCode() devolve o SQLSTATE.
• O SQLSTATE 23000 representa unha violación de integridade.
• En MySQL, o código nativo 1451 identifica especificamente o intento de borrar ou modificar unha fila pai que segue referenciada.
• Os detalles técnicos das excepcións deben gardarse no log e non mostrarse directamente aos usuarios.
• mysqli explicarase como alternativa adicional, tamén empregando consultas preparadas.

-- Ángel D. Fernández González -- (2026).