Actividades sustentables e medio ambiente

Medición do impacto ambiental das actividades persoais e profesionais

Como xa sabemos, as nosas actividades cotiás teñen repercusións no medio ambiente: contaminación, quecemento global, residuos, deforestación, sobreexplotación de recursos, etc.

A situación actual de emerxencia climática e a degradación que sofre o noso planeta require unha comprensión detallada de como afectan as nosas accións ao noso entorno.

A medición e avaliación do impacto ambiental das actividades persoais e profesionais é fundamental para sermos conscientes dos impactos das nosas accións, así como para tomar medidas que os reduzan.

Existen moitos métodos para avaliar o impacto ambiental que xera unha persoa, empresa, produto ou actividade.

Exemplo
A análise do ciclo de vida (ACV) realizou o impacto ambiental das actividades persoais e profesionais na que se xerou un estudo de traballo na unidade anterior.

A continuación, explícanse algunhas ferramentas que permiten medir e avaliar o impacto ambiental das actividades persoais e profesionais.

A pegada de carbono

As actividades humanas son responsables da emisión dunha gran cantidade de gases de efecto invernadoiro (GEI) que, como sabemos, son os causantes do cambio climático.

A pegada de carbono é un indicador que cuantifica as emisións de GEI que son liberadas á atmosfera, directa ou indirectamente por unha persoa, organización, produto ou actividade.

Hai varios enfoques para medir a pegada de carbono. Os tipos máis comúns son:

• Pegada de carbono individual: Mide o aporte aos gases de efecto invernadoiro de todas as actividades que realiza unha persoa.
• Pegada de carbono organizacional: Mide a totalidade de GEI provenientes, directa ou indirectamente, do desenvolvemento da actividade dunha empresa ou entidade.
• Pegada de carbono de produtos: Mide as emisións de GEI ao longo de todo o ciclo de vida dun produto.
• Pegada de carbono de eventos: Mide as emisións de GEI que se producen durante a organización e realización dun evento.
• Pegada de carbono territorial: Mide as emisións de GEI dunha área xeográfica específica.
• Pegade de carbono dunha industria: Mide a pegada dun sector concreto: industria do automóbil, textil, alimentaria, construcción, etc-

A pegada de carbono das actividades persoais

Moitas das actividades que realiza unha persoa no seu día a día implican un consumo de enerxía que implica na meirande parte dos casos unha contribución ás emisións de GEI á atmosfera.

Para calcular a pegada de carbono dun individuo é necesario realizar un inventario das actividades que poden xerar emisións. Algúns dos aspectos máis relevantes que adoitan considerarse son os seguintes:

Consumo enerxético no fogar	Transporte e mobilidade	Alimentación	Hábitos de consumo e Estilo de vida
Consumo de electricidade, butano, gas natural, gasóleo, carbón, etc. Eficiencia enerxética dos electrodomésticos Sistemas de iluminación e calefacción empregados Utilización de fontes de enerxía renovable	Desprazamentos ao traballo (a pé, bicicleta, transporte público, vehículo privado, etc.) Tipo de vehículo (gasolina, diésel, híbrido ou eléctrico) Viaxes por estrada Voos nacionais e internacionais	Tipo de dieta (omnívora, vexetariana, vegana, consumo de carne e uoltraprocesados, consumo de produtos locais e de tempada, etc.) Procedencia dos alimentos (de proximimdade, nacional ou internacional)	Tipo de vivenda e tamaño Hábitos de consumo (moda, tecnoloxía, tabaco, etc.) Compromiso con empresas socialmente e medioambientalmente responsables, locais, etc. Reciclaxe de plástico, vidro, papel, etc.

A pegada de carbono das actividades empresariais

As actividades empresariais xeran grandes cantidades de gases de efecto invernadoiro. Por este motivo, as empresas deben medir a pegada de carbono das súas actividades para reducir e compensar as súas emisións e minimizar o impacto ambiental que provocan.

Para calcular a pegada de Carbono é preciso determinar o alcance do estudo:

Alcance 1: Emisións directas	Alcance 2: Emisións indirectas (enerxía)	Alcance 3: Outras emisións indirectas
Emisións directas de GEI xeradas directamente pola empresa	Emisións indirectas (enerxía)	Outras emisións indirectas
Exemplo: emisións dos procesos de fabricación, vehículos, maquinaria, etc.	Exemplo: emisións derivadas da electricidade consumida para o funcionamento de máquinas, oficinas, etc.	Exemplo: emisións de proveedores e distribuidores na cadea de subministración, viaxes de traballo, uso de produtos que emitan GEI, etc.

Actividades
Calcula a túa pegada de carbono 
Accede á etas calcualdoras (Plataforma da ONU, Calculadora de Cero CO₂, Ciencia de Ética Ambiental (Universidade de A Coruña)) ou outras para medir a pegada de carbono persoal.
Que actividades da vida cotiá xeran unha maior pegada de carbono?  Que podes facer para reducila? Como podes compensala?

Aquí tes a tradución ao galego do contido da imaxe en formato **MediaWiki**:

A pegada hídrica

Actualmente, a escaseza de auga é un dos desafíos máis urxentes aos que se enfronta a humanidade. O crecemento da poboación, o aumento do uso da auga por parte da industria e as secas ocasionadas polo cambio climático están entre as causas que provocan que escasee cada vez máis a auga doce no noso planeta. Este feito obríganos a reflexionar sobre como utilizar este recurso vital dunha maneira máis sostible.

A pegada hídrica é un indicador que mide a cantidade total de auga doce utilizada directa e indirectamente para producir os bens e servizos consumidos por un individuo, entidade ou comunidade. Serve para avaliar o impacto das actividades humanas nos recursos hídricos.

Ao igual que ocorre coa pegada de carbono, a pegada hídrica pode calcularse para un individuo, actividade, produto, empresa, entidade, país, etc.

Exemplo. Segundo datos da ONU
* para producir 1 kg de carne de tenreira necesítanse uns 15.000 litros de auga.
* para un brick de leite, uns 1000 litros.
* para fabricar uns vaqueiros consume uns 7500 litros de auga equivalente ao que necesita unha persoa para ducharse durante sete anos.

Segundo a Water Footprint Network, a pegada hídrica componse de tres elementos, en función da procedencia da auga:

Pegada hídrica azul

• Procede de fontes superficiais ou augas subterráneas: ríos, pantanos, lagos, acuíferos.
• Refírese á cantidade de auga de fontes naturais para satisfacer as actividades específicas dun proceso, xa sexa no uso ou durante o proceso de produción dun ben, se é auga que se evapora ou se verte ao mar.

Exemplos: agricultura de regadío, industria, uso doméstico (ducha, lavado de roupa, etc.)

Pegada hídrica verde

• É a cantidade de auga da chuvia que se almacena no solo e que é absorbida polas plantas, principalmente en cultivos e vexetación natural.

Exemplo: a pegada hídrica verde é especialmente relevante nos sectores como a agricultura e a silvicultura.

Pegada hídrica gris

• Refírese á auga doce que se require para diluír os contaminantes xerados na produción de bens e servizos, asegurando que se cumpren os estándares normais de calidade establecidos.
• É un indicador do grao de contaminación da auga causada nun determinado proceso.

Exemplo. Para producir 1 kg de arroz requirense 1.000 litros de auga limpa para diluír e tratar un litro de vertido contaminado; a pegada hídrica gris sería de 1.000 litros por litro de contaminante.

Actividades.
Profundiza no coécemento da pregada hídrica. Utiliza a calculadora da Fundación Aquae para calcular a túa pegada hídrica persoal-
Interpreta os resultados e indica cales son os principais bens e servizos que máis consumo de auga supoñen.
Cales son os sectores e actividades que máis auga consomen? Que países teñen unha maior pegada hídrica? En que situación se atopa España?

A pegada ecolóxica

A pegada ecolóxica é unha medida do impacto das actividades humanas sobre o planeta, representada pola superficie terrestre e mariña bioloxicamente produtiva necesaria para producir os recursos e absorber os residuos xerados por unha poboación ou actividade.

A superficie de terra bioloxicamente produtiva inclúe a terra necesaria para os cultivos, pastos, solo urbanizado, bosques e ecosistemas acuáticos.

Ao igual que a pegada de carbono ou a pegada hídrica, a pegada ecolóxica calcúlase para unha persoa, produto, país, actividade empresarial, etc.

O obxectivo da pegada ecolóxica non é só calcular o consumo de recursos derivados da actividade humana, senón comparalo coa biocapacidade da Terra para rexenerar eses recursos.

Na actualidade, obsérvase que a pegada ecolóxica da humanidade (consumo de recursos e xeración de residuos) é superior á biocapacidade da Terra. Por iso é importante coñecer e reducir a nosa pegada ecolóxica, modificar os nosos hábitos e establecer medidas para minimizar o impacto ambiental, evitando a sobreexplotación dos recursos naturais.

Exemplo
Segundo datos de Global Footprint Network, estímase que España ten unha biocapacidade de 1,7 hectáreas globais (hag) por persoa, mentres que a súa pegada ecolóxica media é de aproximadamente 3 hag, polo que contamos cun déficit ecolóxico, xa que se necesitan 2,2 hectáreas globais por persoa.

Este déficit é aínda maior en Estados Unidos, de 7,5 hag, e só hai biocapacidade de 3,7 hag.

Estes datos mostran que os habitantes dos países desenvolvidos estamos a vivir moi por riba das posibilidades ecolóxicas.

Noutros países como a República Democrática do Congo, a pegada ecolóxica é moi inferior á súa biocapacidade (0,8 hectáreas globais por persoa, inferior ás 1,8 hectáreas globais por persoa).

O concepto de pegada ecolóxica está estreitamente relacionado co do día do exceso ecolóxico ou sobregiro da Terra. O día do sobregiro da Terra calcúlase cada ano para indicar a data en que a humanidade supera os recursos que o planeta é capaz de renovar. Actualmente, este día a nivel mundial prodúcese aproximadamente a metade de ano.

Actividades.

1. UTILIZA AS TIC. Existen distintas ferramentas web para calcular a nosa pegada ecolóxica. A continuación, propoñémosche algunhas delas:

• Global Footprint Network: https://bit.ly/35Pb9p6
• Fundación Vida Sostenible: https://bit.ly/3UAnslC

1. 1. Realiza un dos cuestionarios e propón medidas para saber se o teu estilo de vida é sostible.
   2. Explica os resultados obtidos e as súas implicacións.
2. PENSAMENTO CRÍTICO. A partir dos datos recollidos, analiza as seguintes afirmacións:
   1. Os habitantes dos países máis desenvolvidos teñen unha pegada ecolóxica máis alta e o día do sobregiro ecolóxico chega antes.
   2. A pegada hídrica e a ecolóxica son o mesmo.

Quen é Arjen Hoekstra?
Profesor holandés considerado o pai do concepto de pegada hídrica en 2002. En 2008 fundou Water Footprint Network, unha rede internacional de organizacións públicas, entidades privadas, investigadores e profesionais que loitan por un uso máis sostible e equitativo da auga en todo o mundo.

Qué e o Global Footprint Network?
O concepto de pegada ecolóxica foi creado por Mathis Wackernagel e William Rees en 1996.
Actualmente, a pegada ecolóxica converteuse nun indicador clave na avaliación da sustentabilidade ambiental e un dos máis utilizados na educación ambiental.
No 2003 Wackernagel fundou xunto a Susan Burns a Global Footprint Network (Rede Global de Pegada Ecolóxica), unha organización internacional sen ánimo de lucro traballando en coordinación con gobernos, universidades e institucións co obxectivo de medir e avaliar o impacto humano no planeta e promover a sustentabilidade.

```

Os certificados de sustentabilidade

• 
• 
• 
• 
• 

Ecocertificados

• 

  Tipo 1 - Logotipo de producción ecolóxica da UE

• 

  Tipo 2 - Libre de CFC (non daña a capa de ozono e xa é unha obriga)

• 

  Certificado de calidade

• 

  Certificado de eficiencia enerxética de edificios

• 

  Certificado de pesca sostible

Normativa ambiental

A Constitución Española de 1978 establece no seu artigo 45:

1. Todos los ciudadanos tienen el derecho a disfrutar de un medioambiente adecuado para el desarrollo de la persona, asi como el deber de conservarlo.
2. Los poderes públicos velarán por la utilización racional de todos los recursos naturales, con el fin de proteger y mejorar la calidad de vida y defender y restaurar el medioambiente, apoyándose en la indispensable solidaridad colectiva.
3. Para quienes violen lo dispuesto en este artículo, se establecerán sanciones, así como la obligación de reparar el daño causado

As principais normas estatales relacionadas co medioambiente e a sustentabilidade:

Cambio climático

Ley 7/2021, de 20 de mayo, de cambio climático y transición energética. .

Residuos e suelos contaminados

Ley 7/2022, de 8 de abril, de Residuos y Suelos Contaminados para una Economia Circular.

Real Decreto 1015/2022, de 27 de diciembre, de Emases y Residuos de Envases.

Avaliación ambiental

Ley 21/2013, de 9 de diciembre, de Evaluación Ambiental.

Protección dos ecosistemas e a biodiversidade terreste

Ley 42/2007, de 15 de diciembre, del Patrimonio Natural y de la Biodiversidad Ley 30/2014, de 3 de diciembre, de Parques Nacionales.

Agua, costas y protección del medio marino

Ley 41/2010, de 21 de diciembre, de Protección del Medio Marino.

Real Decreto Legislative 1/2001, de 20 de julio, por el que se aprueba el Texto Refundido de la Ley de Aquas

Ley 22/1988, de 28 de julio, de Costas

Ley 2/2013, de 29 de mayo, de Protección y Uso Sostenible del Litoral.

Contaminación atmosférica

Ley 34/2007, de 15 de noviembre, de Calidad del Aire y Protección de la Atmósfera.

Ruido

Ley 37/2003, de 17 de noviembre, del Ruido

Responsabilidade medioambiental

Ley 26/2007, de 23 de octubre, de Responsabilidad Medioambiental.

Xestión forestal

Ley 43/2003, de 21 de noviembre, de Montes.

Economia sustentable

Ley 2/2011, de 4 de marzo, de Economía Sostenible

Ley 1/2023, de 20 de febrero, de Cooperación para el Desarrollo Sostenible y la Solidaridad Global.

Resumo

• As certificacións de ámbito ambiental garanten as prácticas respetuosas co medioambiente en todo o proceso de fabricación: SXA (Sistema de Xestión Ambiental), produtos e servizos
• AS certificacións de ambito social dan fe do impacto das prácticas empresariais nos traballadores e na sociedade

• Están fundamentadas en convencións da OIT, a Declaración Universal dos Dereitos Humanos e a Convención dos Dereitos do Neno
• Distínguense varias categorías: sistemas de seguridade e saúde no traballo, xestión de persoas, sistemas de xestión de calidade e clientes

• As certificacións no ambito da gobernanza están relacionadas coa toma de decisións na empresa, a súa administración e dirección, e coa transparencia na xestión

• algunhas son SGE 21, GRI, pegada fiscal e Fairtrade

• o ecoetiquetado é un selo que permite recoñecer os servizos e produtos que certifican o deseño sostible durante o seu ciclo de vida.

• Garante unha produción responsable e un consumo saudable para as persoas

• A RSE é o compromiso moral, ético e de transparencia que asume unha empresa en relación co impacto das súas actividades nos niveis ambiental, social e económico
• a normativa vixente no ámbito da sustentabilidade empresarias é

• a Ley 2/2011, de 4 de marzo, de Economía Sostenible
• a Ley 7/2021, de 20 de mayo, de cambio climático y transición energética.
• a Ley 1/2023, de 20 de febrero, de Cooperación para el Desarrollo Sostenible y la Solidaridad Global.